β-carotene là gì?
β-carotene cùng các carotenoid khác như alpha-carotene, lycopene, lutein là những sắc tố tự nhiên có trong nhiều loại rau củ quả màu vàng, cam và xanh đậm như cà rốt, bí đỏ, khoai lang, cà chua hay rau lá xanh.
Đây là tiền chất của vitamin A. Sau khi hấp thu tại ruột non, một phần carotene được chuyển hóa thành retinol ở niêm mạc ruột và gan. Khi lượng carotene trong máu tăng cao, sắc tố này sẽ lắng đọng ở lớp sừng và mô mỡ dưới da, gây hiện tượng da đổi màu vàng cam.
Ai dễ gặp tình trạng này?
Carotenoderma thường gặp ở:
Trẻ nhỏ ăn nhiều thức ăn xay từ cà rốt, bí đỏ, khoai lang
Người ăn chay, ăn kiêng kéo dài
Người thường xuyên sử dụng nước ép rau củ
Ngoài ra, một số bệnh lý có thể làm tăng nguy cơ như đái tháo đường, suy giáp, bệnh gan, bệnh thận hoặc chán ăn tâm thần.
Nguyên nhân
Carotenemia nguyên phát: Do ăn quá nhiều thực phẩm hoặc dùng thực phẩm bổ sung giàu carotene
Carotenemia thứ phát: Liên quan đến giảm chuyển hóa carotene thành vitamin A hoặc tăng lipid máu
Carotenemia chuyển hóa: Hiếm gặp, do rối loạn bẩm sinh trong chuyển hóa carotene
Nhận biết như thế nào?
Biểu hiện điển hình là:
Da có màu vàng cam, xuất hiện rõ ở lòng bàn tay, bàn chân, rãnh mũi – má
Màu sắc đậm hơn ở vùng da dày, nhiều tuyến mồ hôi
Củng mạc mắt không vàng – dấu hiệu quan trọng để phân biệt với vàng da do bệnh gan
Không ngứa, không có triệu chứng toàn thân
Màu da có thể rõ hơn dưới ánh sáng nhân tạo
Chẩn đoán và phân biệt
Chẩn đoán chủ yếu dựa vào:
Tiền sử ăn uống
Thăm khám lâm sàng
Xét nghiệm có thể ghi nhận:
Nồng độ carotene máu tăng
Chức năng gan bình thường
Vitamin A bình thường hoặc tăng nhẹ
Cần phân biệt với:
Vàng da do bệnh gan mật
Lycopenaemia (do ăn nhiều cà chua)
Nhuộm da do thuốc, hóa chất hoặc thẩm mỹ
Điều trị và tiên lượng
Carotenoderma là tình trạng lành tính, không cần điều trị đặc hiệu. Biện pháp chính là:
Điều chỉnh chế độ ăn
Giảm thực phẩm giàu carotene
Trong trường hợp thứ phát, cần điều trị bệnh lý nền.
Sau khi điều chỉnh, màu da sẽ trở lại bình thường trong vài tuần đến vài tháng, tùy mức độ tích lũy carotene trong cơ thể.
Khi nào cần đi khám?
Nếu xuất hiện tình trạng da đổi màu bất thường hoặc khó phân biệt với các bệnh lý gan mật, người bệnh nên đi khám chuyên khoa để được đánh giá chính xác.
Khoa Da liễu và Bỏng – Bệnh viện Bạch Mai là đơn vị tiếp nhận, chẩn đoán và điều trị các bệnh lý da từ thường gặp đến phức tạp, bao gồm rối loạn sắc tố và các bệnh da liên quan chuyển hóa. Với đội ngũ chuyên gia và hệ thống cận lâm sàng đầy đủ, khoa luôn sẵn sàng đồng hành cùng người bệnh.
Ca lâm sàng điển hình
Bệnh nhân nữ, 33 tuổi, đến khám vì da lòng bàn tay và bàn chân hai bên chuyển màu vàng, trong khi niêm mạc và củng mạc mắt hoàn toàn bình thường. Người bệnh không có triệu chứng cơ năng hay dấu hiệu thần kinh khu trú.
Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan và bilirubin trong giới hạn bình thường, nhưng nồng độ β-carotene tăng cao. Khai thác tiền sử ghi nhận bệnh nhân có thói quen ăn nhiều củ sâm đất liên tục trong nhiều ngày.
Trường hợp này được chẩn đoán carotenoderma và cải thiện sau khi điều chỉnh chế độ ăn.
Bàn tay người bệnh Carotenoderma có màu vàng cam
Củng mạc không vàng
Củ sâm đất có hàm lượng cao Vitamin A và tiền chất (Beta-carotene)
|
KHOA DA LIỄU VÀ BỎNG – BỆNH VIỆN BẠCH MAI 🏥Địa chỉ: Tầng 12 nhà Q và Tầng 1 nhà K3 – Bệnh viện Bạch Mai ☎ Hotline: 086 958 7689 📞 Điện thoại: (024) 3868 9443 – (024) 6657 2588 |
