Nhân kỷ niệm 115 năm thành lập Bệnh viện Bạch Mai (1911-2026), câu chuyện về người bác sĩ chuyên ngành Thận nhân tạo gợi nhắc một điều giản dị: bên cạnh trình độ chuyên môn, lòng trắc ẩn và sự thấu cảm chính là những giá trị làm nên y đức của người thầy thuốc.
Những đêm trắng và hành trình đưa kỹ thuật về cơ sở
Ở Khoa Thận nhân tạo, Bệnh viện Bạch Mai, thời gian của người bệnh suy thận mạn được tính bằng những buổi lọc máu kéo dài nhiều giờ, lặp lại đều đặn mỗi tuần. Với họ, đó không chỉ là một liệu trình điều trị mà còn là cuộc chiến bền bỉ để duy trì sự sống.
Cuối những năm 1990, sau khi chuyển công tác từ Bệnh viện Nông nghiệp I về Bệnh viện Bạch Mai, dưới sự dìu dắt của thầy Nguyễn Nguyên Khôi, bác sĩ Nguyễn Hữu Dũng đã chứng kiến nhiều khó khăn trong điều trị bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối. Máy móc còn thiếu thốn, cơ sở vật chất hạn chế, trong khi người bệnh từ nhiều tỉnh, thành phía Bắc tìm về ngày càng đông.
Để đáp ứng nhu cầu điều trị, tập thể khoa có thời điểm phải tổ chức tới 5 ca lọc máu mỗi ngày. Công việc bắt đầu từ 6 giờ 30 sáng và có thể kéo dài đến 7 giờ 30 sáng hôm sau, thậm chí muộn hơn. Nhân viên y tế căng mình làm việc, còn người bệnh và người nhà phải kiên trì chờ đợi.
Điều khiến bác sĩ Dũng trăn trở là hoàn cảnh của những gia đình nghèo từ miền núi, vùng sâu, vùng xa. Để duy trì việc điều trị, nhiều người phải thuê phòng trọ quanh khu vực Lê Thanh Nghị, chật vật trang trải chi phí ăn ở, đi lại trong suốt nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.
Ông nhận ra rằng, nếu kỹ thuật lọc máu chỉ tập trung ở các bệnh viện tuyến trung ương, người bệnh sẽ tiếp tục phải gánh chịu những khó khăn không đáng có. Từ suy nghĩ ấy, ông cùng đồng nghiệp đẩy mạnh đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho các cơ sở y tế địa phương. Cán bộ tuyến tỉnh được tiếp nhận đào tạo tại Bạch Mai; sau đó, các bác sĩ của khoa tiếp tục đến tận bệnh viện địa phương hỗ trợ trong một đến hai tuần, hướng dẫn trực tiếp cho đến khi đồng nghiệp có thể tự thực hiện kỹ thuật.
Theo bản thảo, giai đoạn 2018-2021, kỹ thuật lọc máu đã được triển khai tại hầu hết các địa bàn tuyến huyện trước đây trên cả nước. Khối lượng công việc tại Bạch Mai giảm từ 5 xuống còn 3 ca lọc máu mỗi ngày. Quan trọng hơn, nhiều người bệnh có thể điều trị ngay tại địa phương, giảm bớt chi phí và nỗi vất vả của những chuyến đi xa.
Đằng sau kết quả ấy là những nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ thầy thuốc. Với họ, chuyển giao kỹ thuật không chỉ là đưa một phương pháp điều trị đến gần người dân hơn, mà còn là trao thêm cơ hội sống cho những người bệnh có hoàn cảnh khó khăn.
Hiểu người bệnh để điều trị bằng cả trái tim
Những đóng góp của TS.BS Nguyễn Hữu Dũng trong lĩnh vực thận nhân tạo còn thể hiện qua việc đưa kỹ thuật HDF online về Việt Nam năm 2010, triển khai kỹ thuật kết hợp lọc máu và hấp phụ máu năm 2013. Ông cùng đồng nghiệp cũng đã điều trị thành công cho 5 em bé được sinh ra từ những bà mẹ lọc máu chu kỳ và góp phần duy trì sự sống lâu dài cho nhiều bệnh nhân, trong đó có trường hợp lọc máu tới 33 năm.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào những dấu mốc chuyên môn, sẽ khó hiểu hết điều làm nên dấu ấn của người bác sĩ này. Với ông, điều trị hiệu quả không chỉ đòi hỏi kiến thức y khoa mà còn cần sự thấu hiểu hoàn cảnh, tâm lý và những lo lắng của từng người bệnh.
Sau những giờ làm việc căng thẳng, ông tìm sự tĩnh lặng qua thiền định, Phật pháp, sách triết học và việc học chữ Hán. Cuốn Kinh Dịch – Đạo của người quân tử của học giả Nguyễn Hiến Lê là một trong những tác phẩm khiến ông suy ngẫm về mối liên hệ giữa con người, tự nhiên và những quy luật của cuộc sống.
Từ những chiêm nghiệm ấy, ông càng thấm thía rằng người thầy thuốc không thể chỉ nhìn thấy bệnh lý mà bỏ qua con người đang mang bệnh. Hai bệnh nhân cùng mắc suy thận có thể có những nỗi lo, hoàn cảnh gia đình và khả năng thích ứng hoàn toàn khác nhau.
Có người vì quá hoang mang mà hỏi đi hỏi lại một vấn đề. Nếu chỉ nhìn từ góc độ công việc, bác sĩ có thể coi đó là sự phiền toái. Nhưng nếu đặt mình vào hoàn cảnh người bệnh, người thầy thuốc sẽ hiểu rằng phía sau những câu hỏi lặp lại là nỗi sợ hãi, sự bất an và mong muốn được giải thích cặn kẽ.
Bởi vậy, bác sĩ Dũng luôn chú trọng cách giao tiếp với người bệnh, từ việc lựa chọn cách xưng hô đến thái độ lắng nghe, giải thích. Một lời nói đúng mực, một câu trả lời kiên nhẫn có thể giúp người bệnh cảm thấy được tôn trọng, an tâm và hợp tác điều trị tốt hơn.
Với ông, chữa bệnh không chỉ là xử lý những tổn thương trong cơ thể. Đó còn là hành trình giúp người bệnh vượt qua nỗi sợ hãi, củng cố niềm tin và tìm thấy động lực để sống tiếp.
Công bằng trong sẻ chia, đồng hành trong điều trị
Ở Khoa Thận nhân tạo, một nguyên tắc được TS.BS Nguyễn Hữu Dũng khởi xướng và tập thể duy trì là các nguồn hỗ trợ từ thiện dành cho người bệnh đều được chuyển đến người bệnh, không phân biệt nhiều hay ít.
Theo ông, người bệnh lọc máu chu kỳ thường phải đối mặt với áp lực kéo dài cả về thể chất lẫn tinh thần. Họ dễ tổn thương khi cảm thấy mình bị bỏ quên hoặc đối xử không công bằng. Vì vậy, sự minh bạch trong hỗ trợ không chỉ giúp nguồn lực đến đúng đối tượng mà còn bảo vệ lòng tự trọng của những người vốn đã chịu nhiều thiệt thòi.
Năm 2008, ông sáng lập Câu lạc bộ Bệnh nhân. Định kỳ từ một đến ba tháng, những buổi sinh hoạt được tổ chức để bác sĩ và người bệnh có cơ hội gặp gỡ, trao đổi trực tiếp.
Tại đây, người bệnh được hướng dẫn về chế độ ăn uống, cách tuân thủ điều trị, chăm sóc cầu nối mạch máu và tìm hiểu các chính sách bảo hiểm y tế. Những thắc mắc được giải đáp, những lo lắng được chia sẻ, giúp họ hiểu rõ hơn về bệnh tình và chủ động hơn trong quá trình điều trị.
Có người từng bi quan, thậm chí muốn buông xuôi trước hành trình lọc máu kéo dài. Nhưng qua những buổi sinh hoạt, được cung cấp kiến thức và nhận sự động viên từ thầy thuốc, họ dần lấy lại tinh thần, kiên trì điều trị và có thêm cơ hội chứng kiến con cháu trưởng thành.
Với những bệnh nhân mắc bệnh mạn tính, sự đồng hành ấy có ý nghĩa đặc biệt. Bởi hành trình điều trị không kết thúc sau một lần khám hay một đợt nằm viện, mà kéo dài qua từng ngày, từng tháng, từng năm. Người thầy thuốc vì thế không chỉ điều trị bệnh mà còn góp phần giúp người bệnh thích nghi với cuộc sống mới.
Tiếp nối ngọn lửa y đức từ chiếc nôi Bạch Mai
Năm 2020, tại Đại hội lần thứ nhất của Hội Lọc máu Việt Nam (VDA), TS.BS Nguyễn Hữu Dũng được bầu làm Chủ tịch Hội, đảm nhận trách nhiệm đồng hành cùng cộng đồng người bệnh điều trị thay thế thận trên cả nước.
Dù ở cương vị nào, ông vẫn luôn nhắc đến Bệnh viện Bạch Mai như một chiếc nôi nuôi dưỡng tri thức và đạo đức nghề nghiệp. Những người thầy đi trước không chỉ truyền lại kiến thức chuyên môn mà còn để lại những bài học về tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và lòng yêu thương người bệnh.
Với các bác sĩ trẻ, ông không đặt ra những triết lý quá xa vời. Điều ông mong muốn là mỗi người giữ vững phẩm chất “vừa hồng, vừa chuyên”, không ngừng học hỏi và luôn đặt người bệnh ở vị trí trung tâm.
Ông thường nhắn nhủ đồng nghiệp hãy thay đổi cách nhìn về công việc: Đừng chỉ nghĩ mình “phải” chăm sóc người bệnh, mà hãy coi đó là cơ hội để cống hiến, được giúp đỡ con người. Trước khi điều trị cho người bệnh, hãy thử đặt mình vào vị trí của họ để hiểu những đau đớn, lo lắng và cả những điều họ chưa thể nói thành lời.
Đó cũng là cách người thầy thuốc tìm thấy ý nghĩa trong công việc nhiều áp lực của mình. Khi sự thấu cảm trở thành một phần của chuyên môn, mỗi hành động chăm sóc đều có thể mang lại giá trị vượt ra ngoài một chỉ định điều trị.
Trải qua 115 năm xây dựng và phát triển, Bệnh viện Bạch Mai được bồi đắp bởi nhiều thế hệ thầy thuốc tận tâm, trong đó có những người âm thầm cống hiến như TS.BS Nguyễn Hữu Dũng. Bằng năng lực chuyên môn, tinh thần sẻ chia và sự kiên trì đồng hành cùng người bệnh suy thận mạn, ông góp phần thắp lên hy vọng cho những cuộc đời gắn liền với máy lọc máu.
Giữa nhịp sống hối hả của một bệnh viện tuyến cuối, những đóng góp ấy có thể không ồn ào. Nhưng với người bệnh và gia đình họ, một lời giải thích tận tình, một sự hỗ trợ công bằng hay cơ hội được điều trị gần nhà đôi khi chính là điều giúp họ vững lòng bước tiếp.
Và đó cũng là một nốt trầm đẹp đẽ trong bản hòa âm y đức của Bệnh viện Bạch Mai – nơi những người thầy thuốc không chỉ nỗ lực giành lại sự sống, mà còn bền bỉ gìn giữ niềm tin và phẩm giá của người bệnh.
