KỲ 3: Bệnh tự miễn – Khi “bức tường thành” quay lại tấn công chính cơ thể

Thay vì bảo vệ, hệ miễn dịch âm thầm tạo ra các tự kháng thể để tấn công và phá hủy các cơ quan như da, khớp, mạch máu, thận, gan, phổi… Đây chính là bản chất của bệnh tự miễn – nhóm bệnh đang ảnh hưởng đến khoảng 3-5% dân số thế giới, trong đó phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Những dấu hiệu mơ hồ và nguy cơ suy đa tạng

Lupus ban đỏ hệ thống, viêm cơ tự miễn hay xơ cứng bì hệ thống… là những bệnh lý không phổ biến nhưng luôn là thách thức đối với các bác sĩ lâm sàng.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng miễn dịch lâm sàng: Khó khăn lớn nhất trong chẩn đoán bệnh tự miễn là các triệu chứng ban đầu thường rất mơ hồ, không đặc hiệu và dễ bị nhầm với nhiều bệnh lý khác.

“Người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ kéo dài không rõ nguyên nhân, mệt mỏi dai dẳng dù không làm việc nặng, rụng tóc nhiều, loét miệng không đau hoặc xuất hiện ban đỏ hình cánh bướm đối xứng hai bên má. Có người lại bị tím tái, tê buốt các đầu ngón tay, ngón chân khi gặp lạnh. Nhiều trường hợp yếu cơ, ban đầu chỉ khó đứng lên ngồi xuống, khó chải đầu, sau đó dần mất khả năng đi lại”, TS.BS Nguyễn Hữu Trường cho biết.

Chính vì những biểu hiện không điển hình này, nhiều người bệnh đã bỏ lỡ “giai đoạn cửa sổ” – thời điểm vàng để phát hiện và điều trị.

Bệnh tự miễn không thể tự khỏi mà âm thầm tiến triển theo thời gian. Khi người bệnh đến bệnh viện với các biến chứng như suy thận, xơ phổi tiến triển, tổn thương cơ tim… thì việc điều trị không chỉ tốn kém hơn mà hiệu quả cũng bị hạn chế do các cơ quan đã bị tổn thương không thể hồi phục.

Một nhóm đối tượng khác cũng cần đặc biệt lưu ý là những phụ nữ có tiền sử sảy thai liên tiếp hoặc thai lưu không rõ nguyên nhân. Theo các chuyên gia, nguyên nhân có thể không xuất phát từ các bệnh lý sản khoa mà do hội chứng kháng phospholipid – một bệnh tự miễn khiến máu dễ hình thành cục máu đông, gây tắc mạch nuôi dưỡng thai nhi.

Giải mã “mật mã kháng thể” để chẩn đoán bệnh

Là đơn vị chuyên sâu hàng đầu cả nước trong lĩnh vực Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng, Trung tâm Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai hiện triển khai đồng bộ nhiều kỹ thuật xét nghiệm hiện đại nhằm phát hiện các tự kháng thể, góp phần chẩn đoán sớm và chính xác bệnh tự miễn.

Sàng lọc diện rộng

Xét nghiệm kháng thể kháng nhân (Anti-ANA) được thực hiện đồng thời bằng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang gián tiếp và ELISA, giúp bác sĩ định hướng chính xác nhóm bệnh lý mô liên kết mà người bệnh có thể mắc phải.

Chẩn đoán chuyên sâu

Trung tâm thực hiện định lượng các tự kháng thể đặc hiệu như kháng dsDNA, kháng Smith – những dấu ấn quan trọng trong chẩn đoán và theo dõi lupus ban đỏ hệ thống.

Đối với bệnh viêm cơ tự miễn, hệ thống panel tự kháng thể bằng kỹ thuật thanh sắc ký miễn dịch cho phép phát hiện đồng thời nhiều loại tự kháng thể chỉ trong một lần xét nghiệm, rút ngắn đáng kể thời gian chẩn đoán.

Hỗ trợ giữ thai và phòng ngừa huyết khối

Việc định lượng các kháng thể đặc hiệu của hội chứng kháng phospholipid như kháng phospholipid (IgG/IgM), kháng cardiolipin, kháng beta2-glycoprotein… giúp phát hiện sớm nguy cơ, từ đó phối hợp với bác sĩ sản khoa xây dựng phác đồ giữ thai và điều trị chống đông phù hợp.

Tìm nguyên nhân mày đay mạn tính

Đối với những trường hợp mày đay kéo dài trên 6 tuần chưa xác định được nguyên nhân, Trung tâm triển khai test huyết thanh tự thân nhằm xác định liệu cơ thể có đang tạo phản ứng dị ứng với chính các thành phần trong máu của mình hay không, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Phát hiện sớm để kiểm soát bệnh

Các chuyên gia khuyến cáo, bệnh tự miễn tuy diễn biến phức tạp nhưng không đồng nghĩa với “án chung thân”. Nếu được sàng lọc sớm, chẩn đoán chính xác và điều trị bằng phác đồ phù hợp, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát bệnh, hạn chế tổn thương các cơ quan nội tạng và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.