Trong hai ngày 23 và 24/10/2026, Hội nghị Khoa học Quốc tế Điều dưỡng Bệnh viện Bạch Mai lần thứ IV diễn ra với chủ đề “Đổi mới sáng tạo, cải tiến chất lượng và hội nhập quốc tế”. Một trong những chuyên đề thu hút sự quan tâm của đông đảo đại biểu và giới chuyên môn là vai trò của điều dưỡng, kỹ năng tư vấn, cùng các khía cạnh pháp lý và đạo đức trong công tác vận động hiến tạng từ người bệnh chết não.
Phần trình bày của TS.BS. Nguyễn Hoàng Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, đã mang đến những góc nhìn chuyên môn, nhấn mạnh rằng việc thấu hiểu các quy định pháp luật và chuẩn mực đạo đức chính là nền tảng để đội ngũ y tế thực hiện công tác tư vấn hiệu quả, nhân văn, góp phần lan tỏa thông điệp “cho đi là còn mãi”.
Hệ thống pháp lý minh bạch: Bảo vệ sự tôn nghiêm của sự sống
Một trong những mối quan tâm lớn của xã hội khi đề cập đến hiến, ghép mô, tạng là tính an toàn và minh bạch. Tại hội nghị, TS.BS. Nguyễn Hoàng Phúc khẳng định hoạt động này ở Việt Nam được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật, trong đó có Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Theo thông tin được chia sẻ tại hội nghị, dự kiến trong tháng 11/2026, Quốc hội sẽ tiếp tục xem xét dự thảo luật sửa đổi nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý trong lĩnh vực này.
Nguyên tắc xuyên suốt trong hoạt động hiến tạng là sự tự nguyện. Việc hiến tặng chỉ được thực hiện vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh hoặc phục vụ nghiên cứu khoa học; nghiêm cấm mọi hình thức thương mại hóa. Pháp luật cũng đặt ra những quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ các nhóm đối tượng yếu thế. Theo đó, người từ đủ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự mới có quyền quyết định hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống.
Các hành vi ép buộc, trục lợi, mua bán mô, tạng có thể bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật, với các hình thức như phạt tiền, tước quyền sử dụng giấy phép hành nghề và truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
TS.BS Nguyễn Hoàng Phúc – Phó giám đốc Trung tâm Điều phối hiến ghép mô, bộ phận cơ thể người báo cáo tại Hội nghị
Chính sách tri ân: Trọn vẹn nghĩa tình và trách nhiệm
Không chỉ dừng lại ở các quy định quản lý, hệ thống pháp luật còn thể hiện tính nhân văn thông qua những chính sách chăm sóc, hỗ trợ và tri ân người hiến mô, tạng.
Đối với người hiến tạng khi còn sống, Nhà nước có các chính sách hỗ trợ chăm sóc sức khỏe lâu dài, khám, chữa bệnh, phục hồi sức khỏe, cấp thẻ bảo hiểm y tế và hỗ trợ chi phí liên quan theo quy định. Người hiến cũng được hưởng những quyền lợi ưu tiên trong việc đăng ký, tiếp nhận mô, tạng ghép khi có nhu cầu, theo các điều kiện và quy định hiện hành.
Đối với người hiến sau khi qua đời hoặc chết não, việc chăm sóc, phục hồi thi thể được thực hiện với sự tôn trọng và bảo đảm tính trang nghiêm. Gia đình người hiến còn được hỗ trợ chi phí mai táng theo quy định. Theo nội dung được trình bày tại hội nghị, khoản hỗ trợ này tương đương 10 tháng lương cơ sở.
Những chính sách hỗ trợ, tri ân không mang ý nghĩa mua bán mô, tạng mà thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, sự trân trọng đối với nghĩa cử nhân văn của người hiến và gia đình. Việc thực hiện các chính sách cần bảo đảm đúng quy định, công khai, minh bạch, góp phần lan tỏa tinh thần nhân ái trong cộng đồng.
Y đức và sự công bằng: Mệnh lệnh từ trái tim người thầy thuốc
Trong thực tiễn lâm sàng, công tác tư vấn và điều phối mô, tạng là lĩnh vực đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa quy định pháp luật và chuẩn mực đạo đức. TS.BS. Nguyễn Hoàng Phúc nhấn mạnh nguyên tắc: “Pháp luật là giới hạn, đạo đức là chuẩn mực”.
Theo đó, việc phân bổ mô, tạng hiến được thực hiện thông qua Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia theo các nguyên tắc chuyên môn và quy định hiện hành, bảo đảm tính khách quan, công bằng, không phân biệt điều kiện kinh tế hay địa vị xã hội. Trong danh sách chờ ghép, việc lựa chọn người nhận được cân nhắc dựa trên các tiêu chí chuyên môn, mức độ cấp thiết và những nguyên tắc ưu tiên theo quy định.
Sự cẩn trọng trong thực hành y đức còn thể hiện ở việc phân định rõ ràng vai trò, trách nhiệm của các cá nhân nhằm tránh xung đột lợi ích. Bác sĩ trực tiếp điều trị, cấp cứu người bệnh hoặc tham gia ê-kíp ghép tạng không được tham gia Hội đồng xác định chết não, theo nguyên tắc độc lập và khách quan trong quá trình đánh giá.
Bên cạnh đó, thông tin về danh tính người hiến và người nhận cần được bảo mật theo quy định. Cơ sở y tế và những người làm công tác xã hội không được tự ý cung cấp thông tin để gia đình hai bên gặp gỡ khi chưa đáp ứng các điều kiện cần thiết, qua đó bảo vệ quyền riêng tư, sự bình yên của người hiến, người nhận và gia đình họ.
Hội nghị khép lại, đồng thời mở ra những nhận thức sâu sắc hơn cho đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng, cán bộ truyền thông và nhân viên công tác xã hội về vai trò của pháp luật, đạo đức trong tư vấn, vận động hiến mô, tạng.
Tại Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Hà Nội và cơ sở Ninh Bình, công tác tuyên truyền, vận động hiến tạng sẽ tiếp tục được triển khai với tinh thần thận trọng, tôn nghiêm và tuân thủ các chuẩn mực y đức. Qua đó, mỗi nghĩa cử hiến tặng không chỉ góp phần cứu sống người bệnh mà còn lan tỏa những giá trị nhân văn, để sự sống tiếp tục được nối dài từ lòng nhân ái và sự sẻ chia.
