Pháp luật là giới hạn, đạo đức là chuẩn mực
Trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học Quốc tế Điều dưỡng Bệnh viện Bạch Mai lần thứ IV, diễn ra ngày 23-24/10, chuyên đề về pháp lý, đạo đức và kỹ năng tư vấn vận động hiến tạng từ người bệnh chết não thu hút sự quan tâm của các đại biểu.
Trình bày về khía cạnh pháp luật và đạo đức trong tư vấn vận động hiến tặng mô, tạng tại Việt Nam, TS. Nguyễn Hoàng Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, nhấn mạnh nguyên tắc: pháp luật là giới hạn, đạo đức là chuẩn mực.
PGS.TS Vũ Văn Giáp – Phó Giám đốc Bệnh viện phát biểu tại Hội nghị
Theo đó, mọi hoạt động tư vấn cần tuân thủ quy định pháp luật hiện hành, bảo đảm quyền tự quyết của người hiến và tôn trọng quyết định của gia đình theo quy định. Người bệnh, người hiến, người được ghép và thân nhân đều cần được đối xử với sự tôn trọng, minh bạch và nhân văn.
Hiến tạng là nghĩa cử cao đẹp, có thể mang lại cơ hội sống cho nhiều người bệnh. Tuy nhiên, ý nghĩa nhân đạo ấy chỉ thực sự trọn vẹn khi quá trình vận động hiến tạng được thực hiện đúng quy định, bảo đảm tính tự nguyện và không tạo áp lực đối với gia đình trong thời điểm họ đang phải đối diện với mất mát.
Tư vấn không phải để có được sự đồng ý bằng mọi giá
Chia sẻ về kỹ năng tư vấn dựa trên bằng chứng, ThS. Phạm Thị Đào, phụ trách Phòng Tư vấn điều phối ghép tạng thuộc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, nhấn mạnh mục tiêu của tư vấn không phải là thuyết phục gia đình đồng ý hiến tạng bằng mọi giá, mà giúp họ hiểu đúng tình trạng người bệnh, được cung cấp đầy đủ thông tin và có điều kiện đưa ra quyết định tự nguyện.
Quá trình tư vấn cần được tiến hành bài bản, từ khâu chuẩn bị, thiết lập sự tin cậy, lắng nghe chủ động, cung cấp thông tin phù hợp đến hỗ trợ gia đình cân nhắc và ghi nhận quyết định.
Trong quá trình đó, nhân viên y tế cần lựa chọn cách giao tiếp phù hợp, tôn trọng cảm xúc và hoàn cảnh của từng gia đình. Việc cung cấp thông tin phải rõ ràng, dễ hiểu, tránh gây hiểu lầm hoặc tạo cảm giác bị thúc ép. Gia đình cần có thời gian trao đổi, đặt câu hỏi và cân nhắc trước khi đưa ra quyết định.
Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tư vấn hiến tạng từ người bệnh chết não, khi thân nhân có thể đang trải qua cú sốc tâm lý và cần được hỗ trợ để hiểu rõ tình trạng người bệnh cũng như các vấn đề liên quan đến hiến tạng.
Điều dưỡng – cầu nối giữa chuyên môn và gia đình người bệnh
Để nâng cao hiệu quả hỗ trợ gia đình trước khi tiến hành tư vấn hiến tạng, TS.BS. Ngô Mạnh Quân, Phụ trách Phòng Công tác xã hội và Truyền thông, Trung tâm Quản lý chất lượng khám chữa bệnh, Phó trưởng khoa Truyền máu thuộc Viện Huyết học và Truyền máu Bạch Mai đề xuất khung thực hành “Bắc cầu 3B”.
Mô hình gồm ba nội dung: Bạn – Bám – Bắc cầu.
Trong đó, “Bạn” là xây dựng mối quan hệ chăm sóc dựa trên sự tôn trọng và tin cậy; “Bám” là theo dõi sát diễn biến lâm sàng, nắm bắt thông tin và những thay đổi tâm lý của gia đình; “Bắc cầu” là phối hợp, chuyển tải thông tin hai chiều giữa gia đình và các đầu mối chuyên môn, bảo đảm thông tin được tiếp nhận và xử lý phù hợp.
Khung “3B” hướng tới chuẩn hóa vai trò hỗ trợ của nhân viên y tế trong giai đoạn trước tư vấn hiến tạng, đồng thời bảo đảm ranh giới chuyên môn, không thay thế nhiệm vụ của bác sĩ trong đánh giá, giải thích và thực hiện các quy trình chuyên môn liên quan.
Thực tế cho thấy, điều dưỡng là lực lượng có nhiều cơ hội tiếp xúc trực tiếp, liên tục với người bệnh và thân nhân. Vì vậy, khả năng quan sát, giao tiếp, lắng nghe và nhận diện nhu cầu hỗ trợ của gia đình có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng môi trường tư vấn tin cậy, nhân văn.
Báo cáo về vai trò của điều dưỡng trong công tác vận động hiến tạng tại cơ sở y tế, CN. Trần Thị Thúy An, Phòng Điều dưỡng – Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết điều dưỡng tham gia vào nhiều khâu như phát hiện người bệnh tiềm năng theo quy trình chuyên môn, phối hợp tư vấn và hỗ trợ tâm lý cho gia đình, kết nối các bộ phận liên quan, hỗ trợ điều phối và bảo tồn tạng hiến, cũng như hoàn thiện các thủ tục cần thiết.
Theo báo cáo, nhờ quy trình phối hợp đồng bộ và năng lực thực hành của đội ngũ điều dưỡng, kết quả vận động hiến tạng và lấy đa tạng tại bệnh viện đã có sự cải thiện trong giai đoạn từ năm 2024 đến 6 tháng đầu năm 2026.
Lan tỏa giá trị nhân văn từ sự tôn trọng và minh bạch
Hiến, ghép tạng không chỉ là vấn đề chuyên môn y tế mà còn liên quan chặt chẽ đến pháp luật, đạo đức và tâm lý xã hội. Bởi vậy, nâng cao năng lực tư vấn, chuẩn hóa quy trình phối hợp và phát huy vai trò của điều dưỡng là những yếu tố quan trọng nhằm xây dựng niềm tin của người dân đối với hoạt động hiến tặng mô, tạng.
Thông qua các báo cáo chuyên đề tại Hội nghị Khoa học Quốc tế Điều dưỡng Bệnh viện Bạch Mai lần thứ IV, các chuyên gia nhấn mạnh rằng sự đồng thuận cần được hình thành trên cơ sở hiểu biết đầy đủ, tự nguyện và tôn trọng. Mỗi cuộc tư vấn không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn mà còn cần sự thấu cảm, kiên nhẫn và trách nhiệm của người làm công tác y tế.
Khi pháp luật được tuân thủ, đạo đức được đặt lên hàng đầu và gia đình người bệnh được đồng hành bằng sự tôn trọng, hiến tạng sẽ tiếp tục lan tỏa ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần trao cơ hội sống cho những người bệnh đang chờ đợi nguồn tạng hiến.
