Trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) liên tục cập nhật diễn biến dịch Ebola tại một số quốc gia châu Phi, Bộ Y tế và Cục Quản lý Khám, chữa bệnh đã yêu cầu các cơ sở y tế chủ động triển khai các biện pháp ứng phó. Tại Bệnh viện Bạch Mai, nhiều phương án phòng chống dịch đã được kích hoạt, đồng thời bệnh viện tổ chức khóa đào tạo “Phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị bệnh do vi rút Ebola” nhằm nâng cao năng lực ứng phó cho đội ngũ nhân viên y tế.
Chủ động dựng “lá chắn” phòng chống Ebola
Theo các chuyên gia, Việt Nam hiện chưa ghi nhận trường hợp mắc Ebola. Tuy nhiên, trong bối cảnh giao thương và du lịch quốc tế phát triển mạnh, nguy cơ dịch bệnh xâm nhập vẫn hiện hữu.
Điều đáng lo ngại là các triệu chứng ban đầu của Ebola như sốt, đau đầu, mệt mỏi, nôn, tiêu chảy rất dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý thường gặp như cúm, sốt xuất huyết Dengue, sốt rét, nhiễm khuẩn huyết hoặc các bệnh lý tiêu hóa cấp.
Ban Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai yêu cầu toàn viện duy trì tinh thần chủ động, không chủ quan nhưng cũng không hoang mang trước nguy cơ dịch bệnh. Mục tiêu cao nhất là phát hiện sớm, cách ly kịp thời, xử trí đúng quy trình và không để xảy ra lây nhiễm trong bệnh viện.
Công tác chuẩn bị không chỉ tập trung vào điều trị mà còn bao gồm sàng lọc, kiểm soát nhiễm khuẩn, hậu cần, vật tư và truyền thông nhằm bảo đảm an toàn cho người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng.
Các đơn vị được yêu cầu rà soát kế hoạch phòng chống Ebola, tăng cường giám sát các trường hợp nghi ngờ và khai thác kỹ yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát bệnh.
Ebola nguy hiểm nhưng có thể kiểm soát
TS Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, cho biết Ebola có thời gian ủ bệnh từ 2-21 ngày. Vi rút không lây khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng nhưng có thể lây truyền qua máu và các dịch cơ thể khi bệnh khởi phát.
“Người bệnh Ebola giai đoạn đầu thường chỉ sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi hoặc tiêu chảy. Nếu không khai thác kỹ yếu tố dịch tễ, ca bệnh hoàn toàn có thể bị bỏ sót ngay từ khâu tiếp nhận”, TS Trà nhấn mạnh.
Theo bà, nhân viên y tế cần hình thành phản xạ hỏi về lịch sử đi lại, tiếp xúc với vùng dịch hoặc các yếu tố nguy cơ ngay từ thời điểm tiếp nhận người bệnh.
“Đối với Ebola, đôi khi một câu hỏi đúng còn quan trọng hơn nhiều xét nghiệm được thực hiện sau đó”, TS Trà chia sẻ.
“2 phút đầu tiên” quyết định hiệu quả phòng dịch
Tại khóa đào tạo, ThS Nguyễn Quốc Thái, Phó Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, cho biết “2 phút đầu tiên” tại khu vực sàng lọc có ý nghĩa quyết định trong việc nhận diện ca bệnh nghi ngờ.
Chỉ cần đặt đúng câu hỏi về triệu chứng và yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước đó, nhân viên y tế có thể nhanh chóng nhận diện nguy cơ, kích hoạt các biện pháp bảo vệ và hạn chế lây nhiễm.
Theo các chuyên gia, người mắc Ebola không phải lúc nào cũng có biểu hiện xuất huyết. Nhiều trường hợp chỉ xuất hiện sốt, đau đầu, mệt mỏi hoặc tiêu chảy trong những ngày đầu.
Các chuyên gia khuyến cáo nguyên tắc ứng phó “2 – 5 – 30”: 2 phút khai thác triệu chứng và yếu tố dịch tễ; 5 phút cách ly tạm thời; 30 phút đầu kích hoạt hệ thống ứng phó, kiểm soát nhiễm khuẩn và báo cáo theo quy định.
Đây được xem là “khoảng thời gian vàng” giúp ngăn chặn nguy cơ lây lan ngay từ cửa bệnh viện. Nếu bỏ lỡ giai đoạn này, nguy cơ phơi nhiễm đối với nhân viên y tế và người bệnh khác sẽ tăng lên đáng kể.
Kiểm soát nhiễm khuẩn là tuyến phòng thủ then chốt
TS Trương Anh Thư, Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết mọi trường hợp nghi ngờ Ebola đều phải được xử trí theo nguyên tắc “Phát hiện – Cách ly – Thông báo”.
“Ngay khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, người bệnh phải được tách khỏi khu vực đông người, nhân viên y tế sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân và kích hoạt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn để ngăn ngừa nguy cơ lây lan”, TS Thư cho biết.
Bên cạnh đó, nhân viên y tế phải tuân thủ nghiêm quy trình sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân (PPE), xử lý chất thải, khử khuẩn môi trường và vận chuyển người bệnh an toàn nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo trong bệnh viện.
Bảo vệ cộng đồng từ sự chủ động của mỗi người
Các chuyên gia khẳng định Ebola là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm, cách ly kịp thời và thực hiện nghiêm các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn.
Từ kinh nghiệm ứng phó với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên thế giới, các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo đội ngũ y tế cần ghi nhớ 10 nguyên tắc cốt lõi: hỏi yếu tố dịch tễ trong 21 ngày; không chờ xuất huyết mới nghĩ tới Ebola; cách ly trước, xét nghiệm sau; hạn chế số lượng nhân viên tiếp xúc; giám sát chặt việc tháo bỏ phương tiện phòng hộ; coi máu, phân, chất nôn và thi thể là nguồn nguy cơ cao; không gửi mẫu bệnh phẩm theo luồng thông thường; điều trị hỗ trợ sớm; lưu ý các chủng Ebola chưa có công cụ điều trị đặc hiệu được phê duyệt; đồng thời ghi nhận, theo dõi mọi trường hợp phơi nhiễm để cải thiện hệ thống ứng phó.
Đối với người dân, điều quan trọng nhất là theo dõi thông tin từ các nguồn chính thống, chủ động khai báo yếu tố dịch tễ khi đi khám bệnh và không che giấu tiền sử đi lại hoặc tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ.
