Cúm mùa: Mối nguy không chỉ nằm ở đường hô hấp
Sốt, ho, đau họng, đau đầu, mệt mỏi là những triệu chứng thường gặp khiến nhiều người cho rằng cúm mùa chỉ cần nghỉ ngơi vài ngày là khỏi. Tuy nhiên, với người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi mạn tính, cúm có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Theo PGS.TS Trần Song Giang, khi nhiễm virus cúm, cơ thể xuất hiện phản ứng viêm, làm thay đổi hoạt động đông máu và gia tăng gánh nặng cho tim. Phản ứng viêm có thể góp phần làm mất ổn định các mảng xơ vữa trong động mạch. Khi mảng xơ vữa nứt vỡ, cục máu đông hình thành có thể gây tắc động mạch vành dẫn đến nhồi máu cơ tim, hoặc tắc mạch máu não gây đột quỵ thiếu máu não.
Bên cạnh đó, sốt và nhiễm trùng khiến nhịp tim tăng, nhu cầu oxy của cơ tim tăng lên. Nếu người bệnh đồng thời bị viêm phổi hoặc suy hô hấp, lượng oxy cung cấp cho cơ thể giảm, làm tăng nguy cơ thiếu máu cơ tim và suy tim mất bù. Trong một số trường hợp, virus cúm còn có thể gây tổn thương trực tiếp cơ tim.
Đáng lưu ý, biến cố tim mạch có thể xảy ra ngay cả ở người chưa được phát hiện mắc bệnh tim mạch trước đó. Với người đã có bệnh nền, nguy cơ càng đáng quan tâm nếu bệnh chưa được kiểm soát tốt.
Một số nghiên cứu được dẫn chứng ghi nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim có thể tăng 6-10 lần, nguy cơ đột quỵ tăng 3-10 lần sau nhiễm cúm, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Đây là mức tăng nguy cơ được ghi nhận trong các nghiên cứu cụ thể, không có nghĩa tất cả người mắc cúm đều sẽ gặp biến cố.
Người cao tuổi là nhóm chịu gánh nặng lớn. Theo số liệu được trình bày, người từ 65 tuổi trở lên chiếm khoảng 70% số ca nhập viện do cúm mùa và 85% số ca tử vong liên quan đến cúm trong các thống kê được dẫn. Người mắc đồng thời bệnh tim mạch và bệnh phổi mạn tính cũng có nguy cơ tử vong liên quan đến cúm cao hơn đáng kể so với nhóm tham chiếu trong một số nghiên cứu.
Tiêm vắc-xin cúm góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch
Theo PGS.TS Trần Song Giang, tiêm vắc-xin cúm giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và diễn biến nặng. Việc hạn chế nhiễm cúm cũng góp phần giảm khả năng xuất hiện phản ứng viêm có thể kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh lý tim mạch.
Một phân tích gộp 16 nghiên cứu, trong đó có 4 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, trên hơn 237.000 bệnh nhân tim mạch ghi nhận tiêm vắc-xin cúm có liên quan với mức giảm 25% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và 18% nguy cơ tử vong do tim mạch.
Một phân tích gộp khác gồm 6 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, với 9.001 người tham gia, ghi nhận nhóm tiêm vắc-xin có nguy cơ gặp các biến cố tim mạch chính thấp hơn khoảng 34% so với nhóm đối chứng.
Đáng chú ý, nghiên cứu IAMI trên 2.571 bệnh nhân vừa trải qua nhồi máu cơ tim hoặc mắc bệnh mạch vành nguy cơ cao cho thấy tiêm vắc-xin cúm trong thời gian nằm viện giúp giảm khoảng 28% nguy cơ gặp tiêu chí kết hợp gồm tử vong do mọi nguyên nhân, nhồi máu cơ tim hoặc huyết khối trong stent. Trong 12 tháng theo dõi, nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và tử vong do tim mạch đều giảm khoảng 41%.
Tại Việt Nam, nghiên cứu trên 598 bệnh nhân cao tuổi mắc bệnh động mạch vành và/hoặc suy tim, theo dõi trong 6 tháng sau xuất viện, ghi nhận nhóm được tiêm có tỷ lệ tái nhập viện do mọi nguyên nhân thấp hơn nhóm không tiêm (25,7% so với 41,2%). Tỷ lệ tái nhập viện do tim mạch lần lượt là 20,2% và 35%; tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân là 1% và 5,2%.
Do đây là nghiên cứu quan sát, kết quả cần được diễn giải thận trọng. Tuy nhiên, các dữ liệu trên góp phần củng cố vai trò của tiêm chủng trong chăm sóc dự phòng cho bệnh nhân tim mạch, đặc biệt là người cao tuổi.
Vắc-xin cúm không thay thế thuốc điều trị hoặc các biện pháp kiểm soát bệnh nền. Người bệnh vẫn cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết và tái khám định kỳ.
Chủ động phòng cúm, bảo vệ trái tim
Người từ 65 tuổi trở lên, người mắc bệnh tim mạch, suy tim, bệnh động mạch vành, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc suy giảm miễn dịch cần đặc biệt lưu ý phòng cúm. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và nhân viên y tế cũng là những nhóm cần quan tâm đến tiêm chủng theo khuyến cáo chuyên môn.
Do virus cúm biến đổi theo thời gian và miễn dịch sau tiêm có thể suy giảm, người dân nên tiêm vắc-xin cúm hằng năm. Người mắc bệnh tim mạch, đặc biệt người vừa nhập viện hoặc vừa trải qua biến cố cấp tính, nên trao đổi với bác sĩ về thời điểm tiêm phù hợp.
Bên cạnh tiêm chủng, cần duy trì vệ sinh tay, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng nhiễm trùng.
Đặc biệt, nếu xuất hiện đau ngực, khó thở tăng lên, ngất, méo miệng, yếu liệt đột ngột hoặc nói khó, người bệnh cần được cấp cứu ngay, không nên cho rằng đây chỉ là biểu hiện thông thường của cúm.
Chủ động phòng cúm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hô hấp mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch, hạn chế biến cố nguy hiểm và duy trì chất lượng cuộc sống, đặc biệt ở người cao tuổi.
